ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ - ΑΡΧΑΙΕΣ ΚΩΜΩΔΙΕΣ - ΝΕΦΕΛΕΣ

Ο Αριστοφάνης στα έργα του εκφράζει τις ιδέες του για τον πόλεμο, τους φόρους, την ανισότητα μεταξύ του πλούσιου και του φτωχού. Σχολιάζει σημαντικά πρόσωπα της εποχής του και θίγει τα "κακώς κείμενα" χρησιμοποιώντας καυστική σάτιρα με αρκετές βωμολοχίες. Σατιρίζει τα πολιτικά πρόσωπα και τα ήθη της εποχής του με μια μεγαλοφυή ελευθερία και φαντασία στην κατασκευή των μύθων του.

Με λόγο πλούσιο, ζωηρό και απλό, με γοργούς διαλόγους, σχολιάζει τα γεγονότα και διατυπώνει επιχειρήματα ώστε να κατανοήσει ο θεατής τη σκέψη του συγγραφέα, να δει με κριτικό βλέμμα την εξουσία και να προβληματιστεί σοβαρά μέσα από τα κωμικά καμώματα και τα αστεία.

Με αυτό τον τρόπο, με μια ιδιοφυή τεχνική, ο Αριστοφάνης συνδέει το σοβαρό με το αστείο.

Επικοινωνούσε άμεσα με το κοινό και ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στους απλούς πολίτες. Κάλυπτε την ανάγκη τους να ασκήσουν κριτική για την εξουσία και να ελπίζουν σε ένα καλύτερο αύριο.

"ΝΕΦΕΛΕΣ" του Αριστοφάνη

Στο έργο του αυτό ο Αριστοφάνης περιγελά το Σωκράτη και τις θεωρίες του.

Ένας απλός ανθρωπάκος, ο Στρεψιάδης,που ακολουθεί τις θεωρίες του Σωκράτη κατά γράμμα, χωρίς να το καταλάβει, μπλέκεται σε πολλές φασαρίες και βάσανα.

 ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΝΕΦΕΛΕΣ

(Μετάφραση Νίκου Νικολίτση)

...........................

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Σωκράτη, Σωκρατάκο ...

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Τι θες και με φωνάζεις, πλάσμα καημένο, εφήμερο;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Πρώτον, τι κάνεις πες μου, σε παρακαλώ.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Αεροβατώ κι απόψηλά κοιτώ τον ήλιο.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Κι έπρεπε, δηλαδή, να μπεις μες στο κοφίνι για να κοιτάς αφ' υψηλού τους θεούς; Στη γη αν πατούσες, δεν μπορούσες άν ήθελες;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ποτέ δε θα 'βρισκα σωστά τα ουράνια φαινόμενα = μόνο έτσι κρεμασμένος μπορώ να πιάσω τη λεπτή ιδέα, όπως αυτή διαλύεται μες στο λεπτό αέρα. Αν από κάτω εκοίταζα τα υψηλά απάνω, ποτέ μου δε θα τα 'βρισκα. Γιατί τραβάει το χώμα κάτω βίαια της ιδέας όλο το χυμό. ΄Οπως το ίδιο γίνεται και με τα κάρδαμα.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Τι είπες; Σοβαρά; Ώστε η ιδέα είναι που τραβάει τους χυμούς και στα κάρδαμα τους στέλνει; Κατέβα γρήγορα, Σωκρατάκο μου, κατέβα κι έλα εδώ, να με διδάξεις όσα μ' έκαναν να 'ρθω σε σένα.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ωραία... Και τώρα πες μου, τι σ' έφερε σε μένα;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Θέλω να γίνω δυνατός στο λέγειν = γιατί με πνίγουνε μεγάλοι τόκοι και δανειστές σκληροί = τραβάω μεγάλο ζόρι, κι όλο αναγκάζομαι να δίνω ενέχυρο τα πραγματά μου.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Καλά, και τι σε χτύπησε κι έχασες το μυαλό σου, και τώρα πια έχεις βρεθεί πνιγμένος μες τα χρέη;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Άσχημη αρρώστια, φοβερή, που τρώει περιουσίες = η ιππική, αυτή μ' έφαγε. Μα εσύ θα με διδάξεις τον άλλο λόγο, αυτόν που λες, και που μπορεί να κάνει όσα χρωστάς στον άλλονε ποτέ να μην τα δώσεις. Και πληρωμή όση ζητήσεις θα σου δώσω = μάρτυρές μου οι θεοί.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ποιούς θεούς μου λες; Πρώτα πρώτα, εμείς δεν έχουμε θεούς για νόμισμα.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Α, και σε ποιο ορκίζεστε νόμισμα;ήπως τα σιδερένια λες, αυτά των Βυζαντίων;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Θες να μάθεις σωστά τα θεία όπως πραγματικά είναι;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Ναι, θέλω μα τον Δία, αν βέβαια γίνεται.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Και να γνωρίσεις τις Νεφέλες, τις δικές μας θεότητες;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Ναι, πολύ το θέλω.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Κάτσε, λοιπόν, στο ιερό σκαμνί.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Ωραία... Κάθισα λοιπόν.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Τώρα φόρεσε αυτό το στεφάνι.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Στεφάνι; Γιατί, Σωκράτη μου; Δεν πιστεύω να με θυσιάσετε σαν τον Αθάμαντα

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Όχι βρε, έτσι κάνουμε εμείς σ' όλους αυτούς που είναι να μυηθούν.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Και σε τι θα βγω κερδισμένος ύστερα;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Θα 'χεις τριφτεί στο λέγειν, σαν κρόταλο θα αντηχείς, σαν το λεπτό αλεύρι θα 'ναι οι λόγοι σου. Μη φοβάσαι, μωρέ!

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Μα τον Δία, μη μου λες ψέματα. Με βλέπω να γεμίζω σκόνη σαν το λεπτό αλεύρι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Είναι ιερή η στιγμή =δεν πρέπει να μιλάς= κι άκουσε, γέροντα, προσεκτικά την ευχή: Αέρα εσύ μεγαλοδύναμε, άπειρε Αέρα, που στο κενό κρατάς τη γη= κι εσύ λαμπρέ του ήλιου, Αιθέρα= κι εσείς σεβάσμιες θεές, Νεφέλες, που τις βροντές γεννάτε και τους κεραυνούς, ανέβετε, υψωθείτε, μπροστά στα μάτια μας εμφανιστείτε, μετέωρες σε μας που ερευνούμε.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Περίμενε, όχι ακόμα. Πρώτα να τυλιχτώ μ' αυτό. Μη γίνουμε και μούσκεμα. Τι ατυχία, γαμώτο, να μη βάλω τη δερμάτινη τραγιάσκα φεύγοντας απ' το σπίτι.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Λέγε τώρα, τι θες να μάθεις πρώτο απ' όσα μέχρι σήμερα ποτέ σου δε διδάχτηκες; Πες μου. Διάλεξε= θέλεις να μάθεις για τα μέτρα; Ή μήπως για τα έπη; Ή προτιμάς για τους ρυθμούς;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Για τα μέτρα φυσικά= δεν πάει καιρός που μ' έκλεψε μισό κιλό ένας αλευράς.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Δε σε ρωτάω αυτό= άλλο εννοούσα= ποιο θεωρείς καλύτερο μέτρο: το τρίμετρο ή το τετράμετρο;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Πρώτα θέλω να μάθω για το τέταρτο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Λες χαζομάρες, άνθρωπέ μου.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Πας στοίχημα ότι το μισό του μισού κιλού είναι το τέταρτο;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Βρε, άντε στα κομμάτια! Πω πω, αγράμματος τελείως είσαι, στουρνάρι ωτιπ για ντιπ. Αλλά για να δούμε. Ίσως είναι καλύτερα να σου μάθω για τους ρυθμούς

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Και τι θα μ' ωφελήσουν οι ρυθμοί στ' αλεύρι;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Πρώτα πρώτα, να είσαι ευχάριστος στις παρέες= για σκέψου να ξέρεις ποιος ρυθμός είναι πυρρίχιος και ποιος δακτυλικός!

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Τι δακτυλικός; Αυτόν τον ξέρω, μα τον Δία.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Για πες, λοιπόν.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Απ' αυτό το δάχτυλο δε λες; Αυτό το έχω και πριν έρθω εδώ, από μικρός ακόμα.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ε, είσαι αγροίκος και στούρναρος.

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Μα εγώ, βρε κακομοίρη μου, δεν ήρθα για να μάθω αυτά.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Ε, τι θες τελικά;

ΣΤΡΕΨΙΑΔΗΣ Το άλλο= εκείνο που σου είπα όταν ήρθα.... Το λόγο, ντε, τον άδικο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ Μα πρέπει πριν να μάθεις άλλα πράγματα ................................................

........................................

ΧΟΡΟΣ

Τι πράγμα κι αυτό, ν' αγαπάς την αδικία!